Ονοτροφία και παραγωγή γάλακτος όνου.

Εισαγωγή 

O γάιδαρος είναι θηλαστικό φυτοφάγο ζώο και ανήκει στην οικογένεια των ιπποειδών και στο ίδιο γένος με το άλογο, τον ημίονο (μουλάρι) και τη ζέβρα. Είναι ένα ευπροσάρμοστο ζώο  και χρησιμοποιείται ως ζώο φορτίου, έλξης και ιππασίας ή απλώς ως κατοικίδιο.  Τα τελευταία όμως χρόνια, εκτρέφεται για γαλακτοπαραγωγή, ενώ το κρέας του κατατάσσεται στα πλέον ποιοτικά. 

Φυλές

Υπάρχουν αρκετές φυλές όνων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι παρακάτω:
Equus asinus - αφρικάνικο άγριο είδος. Εξημερώθηκε πρώτο (4000 π.Χ): φέρει καστανόφαιο χρωματισμό, ύψος ακρωμίου 125cm και βάρος 250 kg.
Equus onager - περσικός άγριος γάιδαρος ή όναγρος: φέρει καστανόξανθο τρίχωμα, ενώ τα ύψος του ακρωμίου δεν ξεπερνά το 120 cm και το συνολικό βάρος τα 180 kg.
Equus hemionus - άγριο είδος διαδομένο στην Ασία. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζει στην Μογγολία.
Equus kiang - ζει σε μεγάλα υψόμετρα (ιδιαίτερα στο Θιβέτ). Είναι άγριο και μεγαλόσωμο (ύψος ακρωμίου 140 cm). Μοιάζει πολύ με το άλογο.
Φυλή Καταλονίας – συναντάται στην Ισπανία.
Φυλή Πουασί - συναντάται στην Γαλλία.
Φυλή Τουρκίας - Μεσογειακή μικρόσωμη φυλή (μινιατούρα) - έχουν ύψος μέχρι 90 cm.

Αρκαδικός όνος - συναντάται στην Πελοπόννησο και αποτελεί τη μοναδική ελληνική φυλή (42% του ελληνικού πληθυσμού όνων).

Ο ελληνικός όνος

Ο Ελληνικός όνος προέρχεται από την μικρόσωμη φυλή των παραμεσόγειων περιοχών ενώ έγιναν και διασταυρώσεις με πιο μεγαλόσωμες φυλές όπως η κυπριακή. Είναι ζώο εξαιρετικά λιτοδίαιτο και ανθεκτικό. Οι Αιγύπτιοι φαίνεται ότι χρησιμοποιούσαν τον όνο ως κατοικίδιο, τουλάχιστον από το 3.000 π.Χ. και από εκεί μεταδόθηκε στην Μινωϊκή Κρήτη  και στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Το 1955, ο πληθυσμός των όνων στην Ελλάδα, ήταν 508.000 ζώα. Το 1995, ο πληθυσμός τους κατήλθε στις 95.000 και το 2005 στις 20.400 ζώα. Η μείωση που σημειώθηκε, ήταν της τάξης του 96%! Στη συνέχεια, το 2006, ο πληθυσμός τους ήταν 18,173 και το 2008 16.000. Σήμερα, εκτιμάται ότι το νούμερο αυτό έχει φτάσει κάτω από τις 13.000.

Tα καθαρόαιμα ελληνικά ζώα, είναι περίπου 4000, ενώ τα υπόλοιπα προέρχονται από βαλκανικές χώρες ή έχουν αδιευκρίνιστη καταγωγή. Όμως, καμία από τις εγχώριες φυλές όνων δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο απειλούμενων φυλών του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (F.A.O), ο οποίος αποτελεί την παγκόσμια βάση αναφοράς.

Στοιχεία εκτροφής όνου

1. Στοιχεία αναπαραγωγής

Ο όνος αναπαράγεται κανονικά (εγγενώς) με άτομα του ίδιου είδους αλλά και με τον ίππο. Συγκεκριμένα, η διασταύρωση αρσενικού όνου με φοράδα δίνει τον ημίονο ή μουλάρι, ενώ η διασταύρωση αρσενικού αλόγου με θηλυκό όνο δίνει το γαιδουρομούλαρο. Και στις δύο περιπτώσεις οι απόγονοι είναι στείροι λόγω περιττού αριθμού χρωμοσωμάτων (63 χρωμοσώματα).

Το θηλυκό, ολοκληρώνει την περίοδο ενήβωσης κατά το πρώτο και δεύτερο έτος της ζωής του (σε ορισμένες μικρόσωμες φυλές - miniature donkeys - δεν πρέπει να επιτρέπεται να ζευγαρώνουν κάτω από την ηλικία των 3 ετών). Ο οιστρικός κύκλος διαρκεί συνήθως 23 – 30 ημέρες. Ο οίστρος διαρκεί 6-9 ημέρες και η ωοθυλακιορρηξία 5-6 ημέρες, μετά την έναρξη του οίστρου. Η διάρκεια εγκυμοσύνης κυμαίνεται από 360-375 ημέρες.

Το αναπαραγωγικό σύστημα του αρσενικού είναι παρόμοιο με εκείνο του επιβήτορα. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες σημαντικές διαφορές. Το αρσενικό γαϊδούρι έχει συνήθως μεγαλύτερους όρχεις και μεγαλύτερο πέος. Ο χρόνος που απαιτείται για την επίτευξη στύσης και εκσπερμάτισης είναι πολύ μεγαλύτερος σε σύγκριση με αυτόν που χρειάζεται ο επιβήτορας. Τα έμπειρα αρσενικά χρειάζονται έως και 30 λεπτά για να ολοκληρώσουν τη διαδικασία της επίβασης, ενώ έχει παρατηρηθεί, λιγότερο έμπειρα αρσενικά να δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν τη διαδικασία. Η ολοκλήρωση της ενήβωσης του αρσενικού γίνεται στην ηλικία των 12 μηνών (μερικές φορές στους 18 μήνες), αν και μερικά είναι σεξουαλικά ενεργά ήδη από τους 7 μήνες, έτσι είναι σημαντικό να διαχωριστεί το νεαρό αρσενικό από τη μητέρα του όταν φθάσει σε αυτή την ηλικία.

2. Γαλακτοπαραγωγή

Το θηλυκό γεννά συνήθως ένα πουλάρι. Μετά τον τοκετό, σε 9-10 ημέρες παρουσιάζει νέα φάση οίστρου, αλλά λόγω της φροντίδας του πουλαριού, απωθεί το αρσενικό. Μετά από 2-3 οιστρικούς κύκλους δέχεται ξανά επίβαση. Το πουλάρι λαμβάνει γάλα, μέχρι τους 4-6 πρώτους μήνες της ζωής του. Μετά από το συγκεκριμένο διάστημα, αρχίζει σταδιακά η φάση του απογαλακτισμού, η οποία δεν ενδείκνυται να ξεκινήσει, πριν τους 3 μήνες. Η γαλακτική περίοδος της γαϊδούρας, διαρκεί συνολικά, περίπου 10 μήνες. Το πουλάρι, μετά τους 4-6 μήνες από τη γέννησή του, αρχίζει να λαμβάνει κανονική τροφή, αλλά συνεχίζει να θηλάζει, από τη μητέρα του.

Η ημερήσια παραγωγή γάλακτος μπορεί να φτάσει το 1.5 λίτρο. Το άρμεγμα στον όνο, το οποίο θα πρέπει να γίνεται με την πλήρη συναίνεση του ζώου απαιτεί ιδιαίτερη εμπειρία, διότι ο υποτυπώδης μαστός έχει δύο μόνο θηλές και δε σχηματίζει ανατομικά εσωτερική δεξαμενή αποθήκευσης γάλακτος πάνω από τις θηλές. Ως εκ τούτου δημιουργείται ανάγκη άμελξης τουλάχιστον 2 φορές την ημέρα, έτσι ώστε να ληφθεί η μέγιστη δυνατή ποσότητα γάλακτος αφού πρώτα απομακρυνθούν τα πουλάρια από το θηλυκό. Προτείνεται όμως, τα θηλυκά να αρμέγονται τρεις φορές την ημέρα και όχι δύο διότι επιδρά θετικά και στη σύνθεση του γάλακτος. (πιν. 1)

3. Διατροφή

Τα γαϊδούρια έχουν εξελιχθεί για να επιβιώσουν στα πιο αφιλόξενα μέρη της γης. Είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στη πέψη χαμηλής ποιότητας φυτικής ύλης.  Η ημερήσια κατανάλωση ξηράς ουσίας κυμαίνεται στο 1,3% - 1,8% του σωματικού τους βάρους. Οι ημερήσιες ανάγκες του όνου εξαρτώνται από τη είδος, το φύλλο, τη φυσιολογική του κατάσταση (εγκυμοσύνη, γαλακτοπαραγωγή, υγεία κλπ), την ηλικία, την εποχή του έτους, την χρήση του ζώου και τις ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες στην περιοχή όπου ζει.

Αν και η διατροφή των όνων είναι λιγότερο απαιτητική σε σχέση με άλλα εκτρεφόμενα είδη (αγελάδα, πρόβατο, άλογο κλπ) και σχετικά απλή στην εφαρμογή της, ωστόσο δεν υπάρχουν πολλές αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης και όσες πληροφορίες καταφέραμε να συγκεντρώσουμε για το θέμα, περιείχαν αντικρουόμενες απόψεις κυρίως ως προς τη χρήση ορισμένων τροφών. Σε γενικές γραμμές είναι αποδεκτά από τους περισσότερους συγγραφείς τα παρακάτω:

1. Οι όνοι χρειάζονται τροφές με υψηλό ποσοστό ινωδών ουσιών και μικρής θερμιδικής αξίας.

2. Το μεγαλύτερο ποσοστό της ημερήσιας κατανάλωσης τροφής πρέπει να καλύπτεται από καλής ποιότητας άχυρο (κατά προτίμηση άχυρο σίτου ή κριθαριού) το οποίο να παρέχεται για σίτιση κατά βούληση (ad lib) ή σε μερίδες, δύο με τρεις φορές την ημέρα.

3. Συμπληρωματικά και σε ελεγχόμενες ποσότητες, ο όνος μπορεί να καταναλώσει σανό (καλή αναλογία θα μπορούσε να είναι 75% άχυρο και 25% σανό) ή χλόη λειμώνων. Η χρήση πλακών λείξεως για άλογα ενδείκνειται για συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών και μεταλλικών στοιχείων στους όνους, ωστόσο δεν πρέπει να χορηγούνται πλάκες λείξεως αγελάδων.

4. Γενικά πρέπει να αποφεύγονται τροφές όπως πατάτες ή οποιαδήποτε τροφή που ανήκει στην οικογένεια των Σταυρανθών, δημητριακοί καρποί, πράσα, κρεμμύδια, σκόρδα, μουχλιασμένα φρούτα και τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση. Επίσης πρέπει να αποφεύγεται η βόσκηση ορισμένων δηλητηριωδών φυτών όπως:
-η αλογοουρά (γένους equisetum)
-η φτέρη (pteridium aquilinum)
-το ροδόδεντρο
-κώνειο
-taxus baccata (δέντρο)
5. Παρά την ολιγάρκειά του, ο όνος είναι απαιτητικός στο νερό, το οποίο πρέπει να είναι καθαρό, για να το πιει. Μερικές φορές αρνείται να πιει νερό από το ίδιο δοχείο που έχουν πιει άλλα ζώα ακόμη και όνοι. Η ποσότητα που καταναλώνει είναι 10-25 λίτρα, ημερησίως.

6. Οι όποιες αλλαγές επιχειρηθούν στη δίαιτα του ζώου, θα πρέπει να είναι σταδιακές και να ολοκληρώνονται όχι σε λιγότερο από ένα μήνα.

4. Ασθένειες

Το γαϊδούρι και το άλογο συνδέονται στενά και πολλές από τις προϋποθέσεις που επηρεάζουν την κατάσταση της υγείας τους, είναι παρόμοιες. Ωστόσο, η διάγνωση της ασθένειας στο όνο μπορεί να είναι δύσκολη λόγω της στωικής του φύσης. Νωθρότητα και «κατάθλιψη» μπορεί να είναι τα μόνα συμπτώματα που παρουσιάζονται. Αυτές οι μικρές αλλαγές συμπεριφοράς μπορεί επίσης να συνοδεύεται από ανορεξία. Αυτό σημαίνει, ότι ένας όνος μπορεί να είναι σε προχωρημένα στάδια μιας ασθένειας πριν παρατηρηθεί ή διαγνωσθεί το πρόβλημα. Φυσικά, η «νωθρότητα» δεν αποτελεί ασφαλή ένδειξη ότι το ζώο νοσεί καθώς είναι ζώα εκ φύσεως ήρεμα και υπάρχουν περιπτώσεις που ο αποχωρισμός από ένα άλλο ζώο που έχει συνηθίσει την παρουσία του, να αποτελεί αιτία εκδήλωσης των παραπάνω συμπτωμάτων.

Ποσοστά εμφάνισης ορισμένων κοινών προβλημάτων υγείας σε όνους:

·                 Αόριστα- καμία ανωμαλία στις κλινικές εξετάσεις ή εξετάσεις αίματος - (38%)

·                 Κολικοί (19%)

·                 Υπερλιπιδαιμία (15%)

·                 Προβλήματα οπλής (5%): κυρίως ενδονυχίτιδα (επώδυνη ασθένεια των οπλών)

·                 Νόσος των νεφρών, ασθένεια του αναπνευστικού και  παγκρεατίτιδα (8%)

·                 Διάφορα-αρθρίτιδα, οδοντικά προβλήματα, κατάγματα, απώλεια συντρόφου,

          κλπ -  (10%)

Σε επίπεδο εκτροφής, η παρουσία ειδικευμένου κτηνίατρου είναι φυσικά αναγκαία. Η πρόληψη ωστόσο, όπως σε όλες άλλωστε τις περιπτώσεις των εκτρεφόμενων ζώων, αποτελεί ουσιώδη πρακτική. Έτσι λοιπόν, πρέπει να εφαρμόζονται όλες οι βασικές υγειονομικές απαιτήσεις, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: ένα καθαρό και ασφαλές περιβάλλον, απαλλαγμένο από παράσιτα και με ελεύθερη πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό και τροφή. Η διατροφή πρέπει να ακολουθεί πιστά τη φυσιολογία και τις ιδιαίτερες ανάγκες του ζώου, ώστε να αποφεύγονται μεταβολικές ασθένειες. Πρέπει επίσης να ακολουθείται πιστά, το προτεινόμενο από τον κτηνίατρο, πρόγραμμα εμβολιασμών.

5. Στέγαση

Οι σύγχρονες μονάδες εκτροφής όνων αποτελούνται από προστατευμένες σταβλικές εγκαταστάσεις, ταΐστρες, έκταση βόσκησης και απεριόριστη πρόσβαση σε καθαρό νερό. Οι εκμεταλλεύσεις αυτές παρέχουν συνθήκες διαχείρισης που συμβάλουν στην ευημερία των ζώων, όπως σωστός αερισμός, φωτισμός, κατάλληλα υλικά κλινοστρωμνής και εξοπλισμό έκτακτης ανάγκης έναντι κινδύνων όπως πυροσβεστήρες. Με τις κατάλληλες προσαρμογές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν κουτιά (boxes) όπως αυτά των αλόγων με συνιστώμενο μέγεθος 3.66m x 3.66m για μεγαλόσωμες φυλές και 3.05m x 3.05m για μέσου μεγέθους φυλές και 4m x 4m για τα εγκυµονούντα θηλυκά.

6. Ηθολογία όνου και διαχείριση

Παρά την εξημέρωσή τους απ’ τους ανθρώπους, οι όνοι εξακολουθούν να είναι το προϊόν της εξέλιξης τους. Οι πρόγονοι του σύγχρονου όνου επέζησαν κυρίως χρησιμοποιώντας τη στρατηγική της φυγής από τα αρπακτικά ζώα. Όμως, εάν ένας όνος δεν έχει την επιλογή της φυγής και η ζωή του κινδυνεύει, θα αναγκαστεί να πολεμήσει και αυτό σημαίνει «κλοτσιές και δάγκωμα». Οι σύγχρονοι όνοι έχουν τα ίδια ένστικτα επιβίωσης παρά την εξημέρωσή  τους και τα άτομα που τα χειρίζονται θα πρέπει να το λάβουν σοβαρά υπόψη τους.

Το βασικό χαρακτηριστικό του όνου είναι η κοινωνικότητά του και οι δεσμοί που αναπτύσσει όχι μόνο με ζώα του είδους του αλλά και με σκυλιά,  πρόβατα και φυσικά με τα άτομα που το φροντίζουν. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τα ζώα αυτά εκδηλώνουν το «άγχος του χωρισμού» στην περίπτωση που ένας σύντροφός του απομακρυνθεί ή πεθάνει. Στη δεύτερη περίπτωση, υιοθετείται η πρακτική να αφήνεται το σώμα του νεκρού συντρόφου κοντά του, για τουλάχιστον μία ώρα, ούτως ώστε να αντιμετωπίσει την απώλεια πιο γρήγορα και να αποφευχθούν τα συνωδά συμπτώματα του «άγχους» που οδηγούν μέχρι και τη διακοπή λήψης τροφής.

Οι όνοι δεν έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση της οσμής και αναγνωρίζονται μεταξύ τους μυρίζοντας το ένα την ανάσα του άλλου. Όταν λοιπόν εισάγεται ένα καινούργιο ζώο σε μια μονάδα, προτρέπεται να αγγίξει τη μύτη του με τα άλλα ζώα, προκειμένου σύντομα και ομαλά να ενταχθεί στο σύνολο.

Οι όνοι έχουν πολύπλοκες μεθόδους επικοινωνίας. Η «γλώσσα του σώματος» του όνου είναι η κύρια μέθοδος επικοινωνίας του και τη χρησιμοποιεί, όσο και εμείς οι άνθρωποι την ομιλία, για να επικοινωνήσει τις σκέψεις και τους φόβους του. Οι όνοι χρησιμοποιούν το σώμα τους, για να εκφράσουν τα συναισθήματα τους. Το κλειδί για τον χειρισμό των όνων είναι η κατανόηση ότι πάντα υπάρχει ένας λόγος για τη συγκεκριμένη συμπεριφορά του. Υπάρχουν διαφορές στη συμπεριφορά ανάμεσα στα φύλα. Για παράδειγμα,  τα ώριμα αρσενικά από τη φύση τους είναι εξαιρετικά απρόβλεπτα, ειδικά εάν υπάρχει κοντά τους ένα θηλυκό. Τα ευνουχισμένα αρσενικά κάνουν πολύ φασαρία ενώ τα θηλυκά στην εποχή του οίστρου είναι πολύ ευαίσθητα και απαιτείται προσοχή στο τρόπο χειρισμού τους.

Για τις ανάγκες της καθημερινής φροντίδας τους σε συνθήκες εκτροφής, τα ζώα πρέπει να πιάνονται και να δένονται. Έχοντας επίγνωση της «γλώσσας του σώματος», οι όνοι αντιλαμβάνονται από τη στάση του σώματος και τη θέση στο οπτικό του πεδίο εάν αυτός που το πλησιάζει έχει φιλικές διαθέσεις ή αποτελεί απειλή. Είναι χρήσιμη πρακτική να αφήνεται το ζώο να πλησιάσει τον άνθρωπο που το χειρίζεται, με τη δική του θέληση.

Με βάση την ηθολογία του όνου, προτείνονται διάφορες πρακτικές χειρισμού τους. Ωστόσο, όλοι συμφωνούν ότι η διάθεση ποιοτικού χρόνου κοντά στα ζώα, αποτελεί τη βασική πρακτική που πρέπει να ακολουθείται από τους εκτροφείς.

Εκτροφή όνων για γαλακτοπαραγωγή.

Ιστορικά, ο όνος χρησιμοποιείται ως ζώο φορτίου, έλξης και ιππασίας ή απλώς ως κατοικίδιο.  Τα τελευταία όμως χρόνια, εκτρέφεται και για το γάλα του.

Η γαλακτοπαραγωγική εκτροφή όνων, βρίσκεται στα σπάργανα και μόνο ένας περιορισμένος αριθμός μονάδων υπάρχουν παγκοσμίως. Στην Ευρώπη, υπάρχουν εκτροφές στην Ιταλία, το Βέλγιο τη Γαλλία τη Σερβία, την Ουγγαρία, την Κροατία, την Ολλανδία και την Ελλάδα. Εκτός Ευρώπης, η Κίνα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή γάλακτος, καθώς και τον μεγαλύτερο πληθυσμό ζώων, που φτάνει τα 8 εκατομμύρια και ακολουθείται από το Πακιστάν και την Αιθιοπία ενώ όνοι εκτρέφονται για παραγωγή γάλακτος και στη Μογγολία, Καζακστάν, Κιργιστάν και το Τατζικιστάν.

Το γάλα του όνου και τα οφέλη του.

Το γάλα είναι η πρώτη τροφή που καταναλώνουν τα θηλαστικά. Πέραν της εκπλήρωσης των βασικών διατροφικών απαιτήσεων του νεογνού, το γάλα συμβάλει σε διάφορες φυσιολογικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας (ανοσοσφαιρίνες και αντιβακτηριακοί παράγοντες), την φυσιολογική λειτουργία της πέψης (ένζυμα και αναστολείς ενζύμων) την ανάπτυξη (αυξητικοί παράγοντες, ορμόνες) κλπ. Το γάλα λοιπόν, έχει

θεμελιώδη σημασία κυρίως για τα νεογνά.

Όταν όμως μια μητέρα δεν μπορεί να θηλάσει, ή επιλέγει να μην θηλάσει, η χρήση υποκατάστατων γάλακτος πρέπει να εξασφαλίζει τις διατροφικές ανάγκες και την υγεία  του βρέφους. Παρόλο που τα υποκατάστατα γάλακτος μιμούνται σε μεγάλο βαθμό το μητρικό γάλα, πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα νεογνά που καταναλώνουν υποκατάστατα γάλακτος δείχνουν χαμηλότερη ανταπόκριση σε μολύνσεις και εμφανίζουν σε μεγαλύτερο ποσοστό διάφορα σύνδρομα υπερευαισθησίας (έκζεμα ή ατοπικὴ δερματίτιδα, βρογχικὸ άσθμα κλπ).

Σε πολλές περιοχές του κόσμου, ως υποκατάστατο του ανθρώπινου γάλακτος, χρησιμοποιείται και το αγελαδινό γάλα. Πολλές μελέτες όμως έχουν δείξει, πως η κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος μπορεί να οδηγήσει σε ανώμαλη ανοσολογική απόκριση  στα πολύ μικρά παιδιά. Έχει βρεθεί ότι το αγελαδινό γάλα περιέχει τουλάχιστον 20 πρωτεΐνες που μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις.

Τα τελευταία χρόνια πολλές μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί, προκειμένου να βρεθεί το καλύτερο φυσικό υποκατάστατο του ανθρώπινου γάλακτος από μη μηρυκαστικά ζώα. Το γάλα του όνου έχει με επιτυχία χρησιμοποιηθεί σε κλινικές μελέτες σε παιδιά με αλλεργία στο γάλα αγελάδας και διαπιστώθηκε ότι παρέχει διατροφική επάρκεια, καλή γευστικότητα και σε πολύ μεγάλο ποσοστό χωρίς να δημιουργεί ανοσολογικές ανωμαλίες.  Μια πρόσφατη κλινική μελέτη επιβεβαίωσε ότι η διατροφή με γάλα όνου είναι μια ασφαλής και έγκυρη θεραπεία ακόμη και για πιο περίπλοκες περιπτώσεις πολλαπλής τροφικής δυσανεξίας.

Εκτός όμως από τη χρήση του ως υποκατάστατο βρεφικού γάλακτος, μερικοί ερευνητές έχουν αναφέρει ότι το γάλα του όνου έχει επίδραση στη διαδικασία οστεογένεσης, στη θεραπεία της αρτηριοσκλήρωσης, στην αποκατάσταση των ασθενών με στεφανιαία νόσο ή πρόωρη γήρανση, σε υποχοληστερολαιμικές δίαιτες στην αντιμετώπιση της ψωρίασης κλπ. Επίσης, η ανοσοσφαιρίνη (IgE) που υπάρχει στο γάλα των όνων μπορεί να είναι το κλειδί για την θεραπεία του AIDS και της φυματίωσης., σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε από Ινδούς επιστήμονες.

Τα τελευταία χρόνια, πολλοί στρέφονται στο γάλα του όνου και για καλλυντική χρήση γιατί πιστεύεται ότι σβήνει τις ρυτίδες στο πρόσωπο, καθιστά το δέρμα πιο ευαίσθητο, και διατηρεί την λευκότητα του.

Σύνθεση γάλακτος γαϊδούρας.

Το γάλα του όνου, μαζί με το γάλα φοράδας, είναι από τα πιο κοντινά από άποψη σύνθεσης στο μητρικό γάλα, σε αναλογίες και ιδίως στη χαμηλή περιεκτικότητα λιπιδίων και στα υψηλά ποσοστά λακτόζης. Το γάλα του όνου είναι σχετικά φτωχό σε πρωτεΐνες και λίπος αλλά πλούσιο σε λακτόζη. Η περιεκτικότητα σε καζεΐνη (ως αναλογία πρωτεϊνών ορού γάλακτος) είναι ενδιάμεση μεταξύ του μητρικού γάλακτος και του αγελαδινού. Τα επίπεδα μετάλλων είναι παρόμοια με εκείνα του ανθρώπινου γάλακτος.

Η εκτροφή όνου στην Ελλάδα.

Η εκτροφή όνου στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμα στάδια. Υπάρχουν περίπου 20 – 25 οργανωμένες εκτροφές, με μέσο πληθυσμό 25 – 30 ζώα (εξαίρεση 4 εκτροφές με περισσότερα από 50 ζώα), ενώ η συνολική ποσότητα του παραγόμενου γάλακτος είναι άγνωστη.

Οι παραγωγικοί στόχοι της εκτροφής όνων σε αριθμούς

Γάλα

Ο κύριος στόχος της εκτροφής όνων είναι η παραγωγή γάλακτος. Η ποσότητα εμπορεύσιμου γάλακτος κατά τη διάρκεια μιας γαλακτικής περιόδου δε ξεπερνά τα 30-35 λίτρα ανά ζώο. Οι χονδρικές τιμές του γάλακτος παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση (28 – 80 €/λίτρο) και το γάλα κατευθύνεται κυρίως στη βιομηχανία καλλυντικών.

Τυρί

Από το γάλα του όνου μπορεί επίσης να παραχθεί το τυρί με την ονομασία pule. Για την παραγωγή 1kg τυριού pule απαιτούνται περίπου 25 λίτρα γάλακτος όνου. Ως εκ τούτου, η ετήσια παραγόμενη ποσότητα τυριού pule από κάθε όνο μέσης γαλακτοπαραγωγικής

ικανότητας κυμαίνεται γύρω στα 1,2kg. Ωστόσο, η περιορισμένη αυτή παραγωγικότητα αντισταθμίζεται από την εξαιρετικά υψηλή τιμή πώλησής του (περίπου 1.000 €/κιλό).

Κρέας

Το κρέας του όνου έχει χρωματισμό ελαφρά σκούρο έως σκούρο κόκκινο, ελαφριά χαρακτηριστική οσμή και καλό άρωμα, είναι μέτρια χυμώδες και μαλακό. Σε συγκριτικές μελέτες που έχουν διεξαχθεί σε προϊόντα που παρασκευάστηκαν από κρέας όνου και σε αντίστοιχα από κρέας βοοειδών, διαπιστώθηκε ότι τα προϊόντα από κρέας όνου έχουν χαμηλότερα επίπεδα κορεσμένων λιπαρών οξέων, υψηλότερα επίπεδα πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και γενικά καλύτερους θρεπτικούς δείκτες. 

Η απόδοση σε σφάγιο κυμαίνεται ανάλογα με την ηλικία (κατά μ.ο. 57% περίπου). Η μέση περιεκτικότητα του κρέατος όνου σε υγρασία και πρωτεΐνη είναι περίπου 71,8 και 57,4%, αντίστοιχα.

Προοπτικές της εκτροφής όνου στην Ελλάδα

Η απόφαση για την αξιοποίηση του γάλακτος ιπποειδών με αριθµ. 314/15074 (ΦΕΚ 363/17.02.2014), αποτελεί μια θεσμική αρχή για την προώθηση και αξιοποίηση της γαλακτοπαραγωγικής ονοτροφίας στην Ελλάδα. Ωστόσο, απομένουν πολλά ακόμα θεσμικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν προκειμένου να ολοκληρωθεί η προσπάθεια ανάδειξης του κλάδου στη χώρα μας.

Όπως σε κάθε παραγωγικό κλάδο, έτσι και στον υπανάπτυξη κλάδο της ονοτροφίας απαιτείται σχεδιασμός σε βάθος χρόνου και συστηματική συνεργασία κράτους και ιδιωτών. Η ανάπτυξη τεχνογνωσίας σε θέματα εκτροφής, χειρισμού του προϊόντος και τυποποίησή του θα προσδώσει προστιθέμενη εμπορική αξία στα προϊόντα της ονοτροφίας και θα εξασφαλίσει βιωσιμότητα στο κλάδο.

Αξίζει να αναφερθεί η πρωτοποριακή µέθοδο ξήρανσης που ανέπτυξε το Εργαστήριο Μηχανικής Τροφίµων του ΤΕΙ Θεσσαλίας, για τη μετατροπή του γάλακτος γαϊδούρας σε σκόνη. Ανάλογες προσπάθειες θα πρέπει να αναληφθούν τόσο από εργαστήρια πανεπιστημίων και τεχνολογικών ιδρυμάτων όσο και από ερευνητικά κέντρα, για την ανάπτυξη της τεχνογνωσίας και την ενσωμάτωσή της στο κλάδο.

Αντί για επίλογο

Έχουμε ακούσει και διαβάσει κατά καιρούς για «χρυσοφόρες» επιχειρήσεις στον αγροτικό τομέα. Αδαής δημοσιογράφοι και διάφοροι «συγγραφείς» του ιστοχώρου , προκειμένου να πουλήσουν το δικό τους προϊόν  – την είδηση – οι πρώτοι, λόγω της  της ασχετοσύνης και της προχειρότητας οι δεύτεροι, επιδίδονται σε αναληθείς ή νοθευμένες αναφορές σχετικές με αγροτικά θέματα, οι οποίες δυστυχώς εγκλωβίζουν χιλιάδες συμπολίτες μας – αγρότες ή μη – σε λαθεμένες και επικίνδυνες επιλογές. Σας θυμίζω τις περιπτώσεις με τους στρουθοκάμηλους, την καλλιέργεια της Ροδιάς και πιο πρόσφατα τις «χρυσοφόρες» καλλιέργειες των superfoods. Η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται τα τελευταία χρόνια και με την εκτροφή όνων και το γάλα γαϊδάρου. Προσπαθώντας να βρω όσο πιο τεκμηριωμένα στοιχεία για τη συγγραφή αυτού του άρθρου, περιηγήθηκα στο διαδίκτυο και ανακάλυψα πολλούς τίτλους άρθρων με χαρακτηριστικό αυτόν: «Γάλα γαιδάρου προς 100 Ευρώ το λίτρο και με επιδότηση (... κι εμείς ακόμα καθόμαστε???)».  Γι αυτούς λοιπόν που ψάχνουν το εύκολο και γρήγορο κέρδος, ο αγροτικός τομέας πρέπει να αποκλειστεί από τις επιλογές τους. Η ενασχόληση με τον  αγροτικό τομέα είναι μια κοπιώδης, επίπονη και απαιτητική εργασία και στις περιπτώσεις νέων και ελπιδοφόρων κλάδων, εξαιρετικά υψηλού ρίσκου λόγω έλλειψης τεχνογνωσίας, εξασφάλιση διάθεσης των προϊόντων κλπ..

Το κράτος λοιπόν, οφείλει να θωρακίσει θεσμικά την προσπάθεια ανάπτυξης αυτού του κλάδου, να ενθαρρύνει ερευνητικές προσπάθειες και να εξασφαλίσει την έγκυρη ενημέρωση των ενδιαφερομένων μέσω των Δ.Α.Ο.Κ. των Περιφερειών και με όποιο άλλο πρόσφορο μέσο κρίνεται χρήσιμο. Από την άλλη, όσοι σκοπεύουν να ασχοληθούν επαγγελματικά με τον τομέα της εκτροφής όνων, θα πρέπει να μελετήσουν προσεκτικά κάθε τους βήμα και να αντιμετωπίσουν με επαγγελματισμό κάθε τους προσπάθεια. Σε κάθε περίπτωση, ο κλάδος της ονοτροφίας, με όραμα και προσεκτικό σχεδιασμό, μπορεί να παρουσιάσει ελπιδοφόρες προοπτικές ανάπτυξης στη χώρα μας.

Πηγές:

Donkey milk production: state of the art, Paolo Polidori1, Daniela Beghelli, Pierluigi Mariani1, Silvia Vincenzetti
1Dipartimento di Scienze Ambientali, Università di Camerino, Italy Dipartimento di Scienze Morfologiche e Biochimiche Comparate, Università di Camerino, Italy

Improving donkey utilisation and management, Report of the international ATNESA workshop held 5-9 May 1997, Debre Zeit, Ethiopia

Donkey Husbandry and Production Systems, Félix Meutchieye, Nfor Napoleon Kwalar & Rose Armelle Florence Nyock.

Donkey Fact Sheet, The Dick Vet Equine Practice Easter Bush Veterinary Centre.

Animal Welfare Guidelines for Horses, Ponies and Donkeys, The Secretary Farm Animal Welfare Advisory Council
Animal Health and Welfare Division Agriculture House, Dublin.

Code of Practice for the Welfare of Horses, Ponies, Donkeys and their Hybrids, Department for Environment, Food and Rural Affairs, London.

REPRODUCTION IN DONKEYS, Stephen R. Purdy, DVM, Department of Veterinary and Animal Science, University of Massachusetts, Amherst, MA

Composition and characteristics of ass’s milk1 Elisabetta SALIMEIa*, Francesco FANTUZb, Raffaele COPPOLAc,
Biagina CHIOFALOd, Paolo POLIDORIb, Giorgio VARISCOe, Anim. Res. 53 (2004) 67–78

Nutritional properties and consumer evaluation of donkey bresaola and salami: Comparison with conventional products, R. Marino , M. Albenzio, A. della Malva, A. Muscio, A. Sevi, Dipartimento di Scienze Agrarie, degli Alimenti e dell'Ambiente, University of Foggia, Via Napoli, 25, 71121 Foggia, Italy 

A Review of the Literature Examining the Benefits and Challenges, Incidence and Duration, and Barriers to Breastfeeding in Preterm Infants, Jennifer Callen, RNC, MSC, Janet Pinelli, RNC, MSCN, DNS,  Adv Neonatal Care. 2005;5(2):72-88. 

ΤΟ ΓΑΛΑ ΓΑΪΔΟΥΡΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΑΛΙΚΗ ΜΩΥΣΙΔΟΥ, Πτυχιακή Εργασία, ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΣΕΥΠ, ΤΜΗΜΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑΣ.

ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΟΝΟΥ, ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΑ-ΑΓΓΕΛΙΚΗ, Πτυχιακή Μελέτη, ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ.

http://www.dailymail.co.uk/

http://www.agronews.gr/news/companies/arthro/123615/kruvei-anifora-to-gaidourogalo/#sthash.jKn2Arr7.dpuf

http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php

http://www.thedonkeysanctuary.org.uk/

H παγκόσμια βιομηχανία σπόρων

Εισαγωγή

Οι πρωταγωνιστές της παγκόσμιας βιομηχανίας σπόρων γκρινιάζουν για τα “παραθυράκια” του συστήματος προστασίας των φυτικών ποικιλιών, το οποίο αναπτύχθηκε από τους ίδιους στη δεκαετία του 1960 ως εναλλακτική λύση για τις πατέντες. Οι Ευρωπαίοι θέλουν να καταργήσουν το περιορισμένο δικαίωμα που έχουν ακόμα οι αγρότες να φυλάσσουν τους σπόρους τους. Οι Αμερικανοί θέλουν να περιορίσουν την εξαίρεση που επιτρέπει στους βελτιωτές φυτών να χρησιμοποιούν ελεύθερα και για ερευνητικούς σκοπούς τις εμπορικές ποικιλίες  άλλων βελτιωτών φυτών. Και στις δύο περιπτώσεις, αυτό που επιχειρείται είναι να περιορίσουν τον ανταγωνισμό και να πολλαπλασιάσουν τα κέρδη. Βραχυπρόθεσμα, τα θύματα θα είναι οι αγρότες οι οποίοι πιθανότατα θα καταλήξουν να πληρώνουν ένα επιπρόσθετο ποσό 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως σε μεγάλες εταιρείες παραγωγής σπόρων. Αλλά μακροπρόθεσμα όλοι θα βγούμε χαμένοι από τον αυξανόμενο έλεγχο των διατροφικών μας συστημάτων από τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες

Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τους σπόρους και λοιπό πολλαπλασιαστικό υλικό είναι ένα πρόσφατο φαινόμενο, το οποίο δεν έπαιξε κανένα ρόλο στην εγκαθίδρυση και τη ραγδαία επέκταση της βιομηχανίας σπόρων κατά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα.

Μόνο αφότου είχε ήδη εγκαθιδρύσει την κυριαρχία της, η βιομηχανία σπόρων μπόρεσε να πετύχει την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, πρώτα μέσω των κανονισμών της UPOV (Διεθνής Ένωση για την Προστασία των Νέων Ποικιλιών Φυτών) για την προστασία των φυτικών ποικιλιών και λίγο αργότερα επίσης μέσω των βιομηχανικών πατέντων. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Ως μια μεγάλη και καθιερωμένη βιομηχανία, είχε πλέον αρκετή ισχύ επιρροής σε κυβερνήσεις, πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που είχε όταν ιδρύθηκε, κατά τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα.

Η βιομηχανία σπόρων χρησιμοποίησε μια σειρά διαφορετικών μηχανισμών για να μειώσει τον ανταγωνισμό από τους παραδοσιακούς σπόρους των αγροτών,

1.  κάνοντας υποχρεωτική την πιστοποίηση των σπόρων και θέτοντας εκτός νόμου το εμπόριο των μη πιστοποιημένων σπόρων, οι κυβερνήσεις υποστήριξαν έμμεσα τους εμπορικούς σπόρους σε βάρος των παραδοσιακών συστημάτων ανταλλαγής σπόρων

2.  καθιερώνοντας το δικαίωμα να χρησιμοποιεί το σήμα κατατεθέν ο δημιουργός της ποικιλίας και

3.  πολιτικές δανειακής στήριξης της γεωργίας που χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό για να αναγκάσουν τους αγρότες να χρησιμοποιούν πιστοποιημένους σπόρους. Με άλλα λόγια, εάν ένας αγρότης δεν χρησιμοποιεί τις εμπορικές ποικιλίες που έχουν εγκριθεί από την κυβέρνηση, διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να μην μπορέσει να πάρει δάνεια με επιδοτούμενο επιτόκιο και να μην μπορέσει να εξασφαλίσει την ασφάλιση της συγκομιδής του και τις άμεσες πληρωμές στα πλαίσια της ενίσχυσης του γεωργικού εισοδήματος.

Στη συνέχεια, οι υβριδικές ποικιλίες έγιναν ένα εργαλείο για να εξαναγκαστούν οι αγρότες να αγοράζουν νέους σπόρους κάθε χρόνο. Οι αγρότες δεν έχουν τη δυνατότητα να αναπαράγουν τους υβριδικούς σπόρους στα χωράφια τους, διότι η αναπαραγωγή απαιτεί δύο διαφορετικές γονικές σειρές, των οποίων η ταυτότητα παραμένει μυστική και προστατεύεται αυστηρά από την επιχείρηση πώλησης σπόρων ως απόρρητη. Μεταξύ 1930 και 1960, το σύνολο της σημαντικότερης παραδοσιακής καλλιέργειας στις Ηνωμένες Πολιτείες- το καλαμπόκι- αντικαταστάθηκε βαθμιαία από σπόρους υβριδίων. Παρότι η επίσημη αιτιολόγηση ήταν η εξασφάλιση της εταίρωσης (αύξηση της απόδοσης), ο πραγματικός λόγος ήταν ουσιαστικά η παγίωση του μονοπωλίου.

 

Στην περίπτωση των πνευματικών δικαιωμάτων σε Γενετικά Τροποποιημένους Σπόρους γίνεται προσπάθεια από τη βιομηχανία σπόρων, δημιουργίας γενετικής στειρότητας (Terminator), δηλαδή να είναι στείροι οι σπόροι της επόμενης γενιάς άρα να μην μπορούν να ξανασπαρούν. Παρόμοιο τεχνολογικό όπλο της βιομηχανίας είναι και η «Τεχνολογία Προδοσίας»  (Traitor Technology, Tr T). Η Τεχνολογία Προδοσίας (Tr T) επιτρέπει σε κάποιο γενετικό xαρακτηριστικό ενός φυτού να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται όταν κάποια χημική ουσία εφαρμόζεται στο φυτό ή στο σπόρο. Η βιομηχανία ισχυρίζεται ότι οι αγρότες θα μπορούν να ενεργοποιήσουν γενετικά χαρακτηριστικά, όπως η αντίσταση στις ασθένειες, εφαρμόζοντας κάποιο προκαθορισμένο (και αποκλειστικής εκμετάλλευσης από κάποια εταιρεία) χημικό στα φυτά ή στους σπόρους τους. Όμως, η Tr T έχει και άλλες, πολύ πιο ύπουλες διαστάσεις. Μαζί με τους σπόρους της Τ. Τ. έχουν αναπτυχθεί ιδιαιτέρως ανησυχητικές πατέντες που αφορούν σε γενετικά τροποποιημένα φυτά με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, η επανάκτηση της φυσικής αντίστασης των οποίων, σε ζιζάνια και ασθένειες, εξαρτάται από την εφαρμογή κάποιου χημικού.

Μια άλλη διάσταση των ενεργειών της βιομηχανίας σπόρων είναι αυτή της νομικής στειρότητας όπως την χαρακτήρισαν κάποιοι επιστήμονες. Δηλαδή, παρότι οι σπόροι των υβριδίων μπορούν να ξανασπαρούν στις περισσότερες των περιπτώσεων, αν ο καλλιεργητής το επιχειρήσει, κινδυνεύει από δικαστική αγωγή εναντίον του για παραβίαση πατέντας και κλοπή πνευματικών δικαιωμάτων. Μια μεγάλη τέτοια υπόθεση ήταν η υπόθεση Bowman vs Monsanto του Ανώτατου δικαστηρίου των ΗΠΑ το 2013 όπου το δικαστήριο καταδίκασε τον Αγρότη κ. Bowman σε 84.000 δολάρια αποζημίωση στην εταιρεία επειδή χρησιμοποίησε χωρίς την άδειά της σπόρους Σόγιας από προηγούμενη καλλιέργεια. Αντίστοιχο ευρωπαϊκό παράδειγμα με διαφορετική έκβαση, στη Γαλλία, η αγωγή της μεγάλης εταιρίας σπόρων «Baumaux» εναντίον του kokopelli (οργάνωσης που παράγει και πουλά παραδοσιακούς σπόρους βελτιωμένους από αγρότες). Η βασική κατηγορία είναι, ότι αποτελεί αθέμιτο ανταγωνισμό, η πρακτική του kokopelli να διαθέτει προς πώληση παλιές ποικιλίες που δεν είναι γραμμένες σε επίσημο κατάλογο.

Μετά από πρωτόδικη καταδίκη το kokopelli έπρεπε να πληρώσει μεγάλο πρόστιμο για τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Τελικά όμως δικαιώθηκε στο εφετείο.

Η βιομηχανία σπόρων είναι πάντα σε επιφυλακή για νέους νομικούς μηχανισμούς για την ενίσχυση των μονοπωλίων τους, με την εξίσου σταθερή υποστήριξη κυβερνήσεων. Προσπαθούν δηλαδή να ιδιωτικοποιήσουν το σύνολο της διακίνησης αγροτικών σπόρων περιορίζοντας τους παραδοσιακούς σπόρους στις Τράπεζες σπόρων, να επηρεάσουν το μοντέλο της γεωργίας που η κοινωνία επιλέγει για το μέλλον της (εντατική χηµική ή ήπια πολυλειτουργική), αλλά και τα κριτήρια της γενετικής βελτίωσης (το είδος των ποικιλιών που τρώµε).

Η υπεράσπιση της βιοποικιλότητας, της επάρκειας και της ασφάλειας της τροφής μέσα και από την ελευθερία των σπόρων και των φυτών από πατέντες, κινητοποιεί πολύπλευρες δυνάμεις σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Στη Γερµανία υπάρχει η οργάνωση «Η εκστρατεία για την κυριαρχία σε σπόρους» (www.seedsovereignty.org) που είναι πολύ δραστήρια σχετικά µε τη νοµοθεσία και τη διάδοση σπόρων. Στην Αυστρία υπάρχει η «Κιβωτός του Νώε» (www.arche-noah.at) που έχει τράπεζα σπόρων και ευρεία παραγωγή και διάδοση σπόρων έχοντας διασώσει 6.000 είδη. Στη Γαλλία υπάρχει το µαχητικό «kokopelli» (για το οποίο αναφερθήκαμε σε προηγούμενη παράγραφο) που έχει διασώσει 4.000 είδη σπόρων.

Στην Αγγλία υπάρχει το «Seedy Sunday». Στην Ελλάδα, έχουµε το «Πελίτι» (www.peliti.gr), τον «Αιγίλοπα» που ασχολείται µε τα παλιά σιτάρια (www.aegilops.gr, ), το «Αρχιπέλαγος» που διασώζει σπόρους στα νησιά και το δίκτυο νεολαίας «Δρυάδες» που έχει δίκτυο διατηρητέων καθαρών σπόρων σε μπαλκόνια στην Αθήνα αλλά και στην περιφέρεια καθώς και τοπικές προσπάθειες που αυτοοργανώνονται όπως για παράδειγµα στο Βοτανικό κήπο Πετρούπολης και στο νησί της Πάρου. Ωστόσο, αν και αυτές οι μη θεσμικές πρωτοβουλίες των παραπάνω οργανώσεων αποτελούν την προμετωπίδα αντίστασης στην ανερχόμενη επιρροή της βιομηχανίας σπόρων και αγροχημικών στη φυτική αναπαραγωγή, ο ρόλος του πολίτη κρίνεται ιδιαίτερη σημαντικός.

Τι πρέπει να κάνει ο πολίτης; Σε άρθρο, στην εφημερίδα «Αυγή» στις 28.04.2013, η αρθρογράφος⁽¹⁾ αναφέρει:

- Να διεκδικήσει την αλλαγή της ευρωπαϊκής νοµοθεσίας ώστε να µην υπάρχουν πρακτικά και γραφειοκρατικά εµπόδια στην εµπορική διακίνηση των «σπόρων των αγροτών».

- Στα πλαίσια των νέων συνεταιρισµών παραγωγών-καταναλωτών ο καταναλωτής θα μπορούσε να υποστηρίξει τις «τοπικές» ποικιλίες, όπως συχνά αποκαλούνται τα φυτά που προκύπτουν από παραδοσιακούς σπόρους, ώστε να έχουν κίνητρο οι παραγωγοί να προωθούν την καλλιέργειά τους. Ήδη το δίκκοκο παλαιό σιτάρι έχει εµπορική επιτυχία στην Ελλάδα καθώς είναι γνωστό ότι περιέχει λιγότερη γλουτένη από τις ποικιλίες που διακινεί η βιοµηχανία σπόρων.

- Θα είναι µια πολύ σηµαντική πολιτική πράξη εάν σε οµαδικό και ατοµικό επίπεδο, ξαναµάθουµε να παράγουµε σπόρους για την επόµενη χρονιά. Αυτή ήταν µια εξαιρετικά διαδεδοµένη γνώση στο παρελθόν που σήµερα έχει απόλυτα συρρικνωθεί, γεγονός που βολεύει τη βιοµηχανία σπόρων.

Η επέλαση της βιομηχανίας σπόρων και αγροχημικών προϊόντων έχει σαν αποτέλεσμα να εκτοπιστεί από την καλλιέργεια και να χαθεί ένα μεγάλο μέρος του παραδοσιακού γενετικού υλικού, που µας κληροδότησαν οι προηγούµενες γενιές (γενετική διάβρωση). Στην Ελλάδα, ο βαθμός γενετικής διάβρωσης υπήρξε δραματικός. Εκτιμάται ότι οι εντόπιες αβελτίωτες ποικιλίες σιτηρών αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% των καλλιεργούμενων σιτηρών στη χώρα.⁽²⁾ Η Ελλάδα όμως, όχι μόνο διαθέτει φυτογενετικούς πόρους για τη γεωργία αλλά συμπεριλαμβάνεται στις 17 περιοχές της γης που η φυτοποικιλότητα τους έχει παγκόσμια σημασία. ⁽³⁾  Η χώρα, επομένως, έχει κάθε συμφέρον να προστατεύσει και να αξιοποιήσει προς όφελός της το σημαντικό αυτό για τη γεωργική οικονομία και την επιστημονική ανάπτυξη στρατηγικό αγαθό, με το οποίο την προίκισε η φύση και οι γενεές των παραδοσιακών γεωργών που ανάπτυξαν αυτό το γενετικό πλούτο μέσα στους αιώνες και τον διατήρησαν μέχρι τις μέρες μας.

 

  ⁽¹⁾ ΒΑΣΩ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ (µέλος εναλλακτικής κοινότητας «Πελίτι»)  

  ⁽²⁾ Ελληνική Τράπεζα Γενετικού Υλικού

  ⁽³⁾  «Ο Φυτογενετικός Πλούτος και η Αγροτική Παράδοση των Κυκλάδων», Ρ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ)

 Άλλες πηγές:

http://www.grain.org/

http://www.fao.org/

http://www.etcgroup.org/

Η χρήση των εντόμων ως εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης στη διατροφή των ζώων.

Σε προηγούμενο άρθρο μας, παρουσιάσαμε τη «Κάθετη Γεωργία» ως μια εναλλακτική πρόταση στην αντιμετώπιση των αυξανόμενων αναγκών σε τρόφιμα, λόγω της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού.  Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (F.A.O) εκτιμά ότι η αύξηση πληθυσμού και συνεπακόλουθα η αυξημένη ζήτηση για κρέας, θα απαιτήσει 70% περισσότερες ζωοτροφές για την εκτροφή των βοοειδών, μέχρι το 2050 και επιπλέον θα αυξήσει περαιτέρω την πίεση στα αποθέματα των αλιευμάτων που, επί του παρόντος, το ένα τρίτο των αποθεμάτων μετατρέπεται σε άλευρο για τη διατροφή των ζώων. «Τα συστατικά των παραδοσιακών ζωοτροφών γίνονται όλο και πιο ακριβά και ειδικά τα ιχθυάλευρα, λόγω της υπερεκμετάλλευσης των ωκεανών,» λέει Huis van Arnold, εντομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Wageningen.

Η κτηνοτροφία είναι πόρος «πεινασμένος»: καταλαμβάνει το 75 τοις εκατό του συνόλου των γεωργικών εκτάσεων, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργειών και των βοσκοτόπων, και καταναλώνει 8 τοις εκατό της παγκόσμιας χρήσης νερού, κυρίως για την άρδευση των καλλιεργειών σιτηρών που προορίζονται για ζωοτροφές.

Η χρήση των εντόμων ως εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης στη διατροφή των ζώων.

Τα έντομα αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως μια εξαιρετική εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης για χρήση στις ζωοτροφές. Πολλά είδη εντόμων είναι ιδιαίτερα θρεπτικά και η παραγωγή τους έχει μικρότερη περιβαλλοντική επίδραση σε σύγκριση με τις παραδοσιακές πηγές πρωτεΐνης για ζωοτροφές.

Τα άλευρα εντόμων όπως των προνυμφών της μαύρης στρατιωτόμυγας (Hermetia illucens) και της οικιακής μύγας (Musca domestica), των νυμφών του σκαθαριού Tenebrio molitor, των τριζονιών, των ακριδών και των μεταξοσκωλήκων έχουν υψηλά επίπεδα ακατέργαστων πρωτεϊνών (CP) (παρόμοιου μεγέθους με αυτές του σογιάλευρου και των ιχθυάλευρων) και λιπιδίων. Το προφίλ των αμινοξέων τους είναι καλό και η πεπτικότητα των πρωτεϊνών υψηλή. Σύμφωνα με μελέτες, τα άλευρα εντόμων μπορούν  να υποκαταστήσουν το 25-100% του σογιάλευρου και των ιχθυάλευρων στη διατροφή των ζώων, ανάλογα με τα είδη των εντόμων που περιέχονται στα άλευρα και τα είδη των ζώων για τα οποία προορίζονται.

Ανασκοπήσεις (reviews) εκατοντάδων μελετών παγκοσμίως, έδειξαν ότι τα άλευρα εντόμων  περιέχουν 42 έως 63 τοις εκατό πρωτεΐνες και μέχρι το 36 τοις εκατό σε έλαια. Ενδεικτικά, παραθέτουμε πίνακες με τη χημική σύσταση και τη περιεκτικότητα σε μακροστοιχεία του αλεύρου της οικιακής μύγας ⁽¹⁾ 

 (1) Animal Feed Science and Technology

State-of-the-art on use of insects as animal feed

Harinder P.S. Makkar , Gilles Tran, Valérie Heuzé, Philippe Ankers

Για τις ζωοτροφές που απαιτείται χαμηλή περιεκτικότητα σε έλαια, οι πλεονάζουσες ποσότητες ελαίων που περιέχονται στα άλευρα εντόμων θα μπορούσαν να εξαχθούν  και να χρησιμοποιηθούν για διάφορες εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένης και της παραγωγής βιοντίζελ.

Παράγοντες που περιορίζουν τη χρήση στη κτηνοτροφία και στις ιχθυοκαλλιέργειες με άλευρα εντόμων.

Μερικά άλευρα εντόμων δεν περιέχουν όλα τα θρεπτικά συστατικά σε επαρκείς ποσότητες που απαιτούνται από την κτηνοτροφία. Για παράδειγμα, το ασβέστιο, που απαιτείται στην εκτροφή γαλακτοπαραγωγών ζώων και ωοπαραγωγών ορνίθων. Απαραίτητα αμινοξέα όπως η λυσίνη και η μεθειονίνη είναι ελλιπείς σε κάποια άλευρα εντόμων.

Επομένως, συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά θα πρέπει να προστεθούν στην τροφή στην οποία έχουν ενσωματωθεί άλευρα εντόμων προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στη κτηνοτροφία ή τις ιχθυοκαλλιέργειες. Εναλλακτικά, ένα γεύμα «ιδανικό» για τη διατροφή των ζώων μπορεί να παρασκευαστεί με ανάμειξη αλεύρων από διαφορετικά είδη εντόμων.

Ένα άλλο σημαντικό θέμα που θα προκύψει από την ευρεία χρήση αλεύρων εντόμων είναι η μόλυνση των ζωοτροφών με παθογόνα, φυτοφάρμακα, μυκοτοξίνες ή βαρέα μέταλλα όπως μόλυβδο. Επομένως, θα αποτελέσει επιτακτική ανάγκη η δημιουργία ειδικών πρωτοκόλλων παραγωγής αυτών των αλεύρων καθώς και σχετική νομοθεσία παρακολούθησης και ελέγχου της βιομηχανικής παραγωγής τους.

Σήμερα, η χρήση αλεύρων από έντομα στην κτηνοτροφία και τις ιχθυοκαλλιέργειες απαγορεύεται. Ωστόσο, γίνονται προσπάθειες από αρκετές κυβερνήσεις χωρών της Ε.Ε.  και ενδιαφερόμενους παραγωγούς (International Platform of Insects for Food and Feed (IPIFF)) να αλλάξει η ευρωπαϊκή νομοθεσία προς την κατεύθυνση της παραγωγής και χρήσης εντόμων ως εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης. Αν σκεφτεί κανείς ότι σύμφωνα με υπολογισμούς, ο τομέας αυτός θα αποκτήσει στη Βρετανία αξία 230 εκατ. Λιρών μέσα σε 15 μόλις χρόνια (New Nutrition Business), η νομοθετική παρέμβαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μοιάζει σχεδόν βέβαιη.

Τέλος, σημαντική για την προοπτική εξάπλωσης της χρήσης αυτής της εναλλακτικής πηγής πρωτεϊνών θεωρείται και η άποψη των καταναλωτών. Πως θα αντιδρούσαν οι καταναλωτές, κυρίως δυτικών χωρών, στην ιδέα ότι θα καταναλώνουν κρέας ή γαλακτοκομικά προϊόντα που θα προέρχονται από ζώα που ταΐζονται με έντομα;

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 71 χώρες και 1.300 καταναλωτές, η συντριπτική τους πλειοψηφία (88,2%) πίστευε ότι περισσότερες πληροφορίες πρέπει να γίνουν γνωστές για τη χρήση των εντόμων ως πηγή τροφής για τα ζώα και τους ανθρώπους. Και ενώ το 66% πίστευε ότι οι προνύμφες της μύγας θα μπορούσαν να είναι κατάλληλη πηγή πρωτεϊνών για χρήση στις ζωοτροφές, περισσότερο από τους μισούς ερωτηθέντες (52,4%)  δήλωσαν πως δεν θα κατανάλωναν ψάρι, κοτόπουλο ή χοιρινό που ταΐστηκε με πρωτεΐνες εντόμων.

Η ιδέα των εντόμων ως εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης έχει όλο και πιο μεγαλύτερη απήχηση παγκοσμίως και είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη πολλών ευρωπαϊκών αρχών. Ωστόσο, περισσότερη έρευνα πρέπει να πραγματοποιηθεί προκειμένου να δοθούν απαντήσεις σε θέματα παραγωγής και χρήσης των εντόμων στη ζωική παραγωγή. Με τη νομοθεσία της Ε.Ε. να ενδέχεται να αλλάξει, μπορεί να είναι μόνο θέμα χρόνου πριν τα έντομα  χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική πηγή πρωτεϊνών  για τη διατροφή των ζώων όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο.